In de tweedaagse opleiding ‘Duurzame Dijkversterkingen’ leer je hoe je duurzaamheid vanaf het begin onderdeel maakt van je dijkversterkingsprojecten.
Duurzaamheid is geen ‘extraatje’ meer in dijkversterking. Het raakt elke fase van het project: beleid, techniek en omgeving. Het is een gezamenlijke opgave, vanaf de eerste ambitie tot aan oplevering. Precies dat laat de tweedaagse opleiding ‘Duurzame Dijkversterkingen’ van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) zien.
Beeld: © Martijn van den Elzen
Martijn van den Elzen deed mee als deelnemer. Hij werkt bij Waterschap Rivierenland en is betrokken bij een forse opgave: honderden kilometers dijkversterking, verdeeld over meerdere projecten die allemaal in een andere fase zitten. “Binnen het programmateam coördineer ik vanuit technisch management de projecten. Ik kijk of we dezelfde aanpak en rekentechnieken gebruiken en of we elkaars kennis en expertise echt benutten. Dat is altijd het streven: één gezamenlijke gereedschapskist, niet allemaal los van elkaar.”
In die dagelijkse praktijk komt duurzaamheid vanzelf op zijn pad. Niet als los thema, maar integraal, op het snijvlak van techniek en omgeving. “Technisch is er vaak veel mogelijk, maar je moet wel in dezelfde pas blijven lopen als de omgeving. Duurzaamheid ligt daar precies tussenin. Het is beleid, maar het moet wel landen bij technisch managers en adviseurs. Hoe zorg je daarvoor in je project? Die vraag bracht mij naar de opleiding toe.”
Van beleid naar projectpraktijk
Wat Martijn aanspreekt, is dat de opleiding niet blijft hangen in abstracte zaken. “Duurzaamheid is een complex maatschappelijk onderwerp. Dan helpt het enorm als je begrijpt waar beleid vandaan komt. Waarom die regels er zijn. Uiteindelijk ben jij degene die moet organiseren dat je er aantoonbaar aan voldoet. Dat lukt alleen als je naast het lijstje van regels, ook de beweegredenen kent.”
In de opleiding wordt die vertaalslag expliciet gemaakt. Deelnemers werken met de roadmap duurzaamheid van het HWBP en passen die toe op een concrete casus. “Je voert met vakgenoten het gesprek: hoe vertaalt dit zich nú naar onze projectpraktijk? Daarmee haal je het uit de stoffige documentenhoek en maak je het werkbaar. Dat levert echt handvatten op.”
Beeld: © Heike Gaasbeek
Die opzet is bewust gekozen, vertelt trainer Heike Gaasbeek. Zij werkt als adviseur duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit bij de programmadirectie van het HWBP en is nauw betrokken bij de ontwikkeling van de opleiding. “We nemen deelnemers mee langs alle fases van een dijkversterking. Van de initiatieffase tot en met realisatie. Per stap laten we zien welke instrumenten er zijn, waar je ze vindt en hoe je ze toepast.”
Dat gebeurt niet in één vaste volgorde of met één juiste uitkomst. “De oplossing is niet altijd zwart-wit. Soms zijn er meerdere uitkomsten mogelijk. We willen vooral laten zien: dit is wat er beschikbaar is, dit zijn de keuzes die je kunt maken en dit is hoe je duurzaamheid concreet een plek geeft in je project.”
"We willen vooral laten zien: dit is wat er beschikbaar is en dit is hoe je duurzaamheid concreet een plek geeft in je project."
Iedereen een eigen rol
De opleidingsgroep is vaak divers samengesteld. Van mensen die nog weinig met duurzaamheid hebben gedaan tot deelnemers die er al dagelijks mee werken. “Iedereen pikt er iets anders uit”, zegt Heike. “De één kijkt naar het hele proces: waar begin ik? De ander wil weten hoe je Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) berekent of hoe een Milieu Kosten Indicator (MKI)-berekening werkt. En weer een ander denkt vanuit ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit of contracten.”
“Dat is precies de bedoeling, want duurzaamheid raakt iedereen in het projectteam”, vervolgt Heike. “Aan de start moet je ambities formuleren. Die moeten landen in de opdracht. Daarna moet een team het uitvoeren. De technisch manager rekent, de omgevingsmanager brengt mogelijkheden om koppelingen te maken met andere projecten in kaart, de contractmanager borgt het in afspraken. Het is écht een gezamenlijke opgave.”
Martijn herkent dat direct. “Je kunt geen stappen zetten zonder elkaar mee te nemen. Geen beleid uitrollen zonder dat alle Integraal Projectmanagement (IPM)-rollen meebewegen. Als de linkerhand niet weet wat de rechterhand doet, loop je risico’s. En die komen vroeg of laat terug in je project.”
Juist daarom is ‘samen’ zo’n belangrijk kernpunt in de opleiding. Niet alleen inhoudelijk, maar ook in de dynamiek van de opleidingsgroep. “Wat mij verraste, was hoe leuk en waardevol het gesprek met vakgenoten is”, zegt Martijn. “Je werkt samen aan een casus, deelt ervaringen en presenteert uiteindelijk zelfs aan de programmadirectie. Dat geeft energie en verdieping tegelijkertijd.”
"Wat mij verraste, was hoe leuk en waardevol het gesprek met vakgenoten is."
Oefenen in een veilige setting
Tijdens de opleiding gaan deelnemers in de praktijk aan de slag. Er wordt gerekend, besproken en geoefend. “We laten mensen bijvoorbeeld werken met de ‘Rekenmachine kengetallen duurzaam HWBP’”, vertelt Heike. “Daarmee kun je op een eenvoudige manier de gemiddelde CO₂-uitstoot, MKI-waardes en stikstofrisico’s inzichtelijk maken. Door deelnemers dat meteen toe te laten passen, zien zij dat het niet ingewikkeld is. Kleine handigheidjes kunnen grote impact hebben.”
Die veilige oefenomgeving is voor Martijn een grote meerwaarde. “Je brengt het geleerde meteen in de praktijk. Met collega’s, zonder projectdruk. Dat helpt enorm. Je stapt daarna met meer bagage het gesprek in met bestuurders en externe partijen.”
Duurzaamheid als gist in het deeg
Tijdens de trainingen die Heike geeft, komt ze vaak terug op een metafoor die ze ooit hoorde tijdens een rondje langs de waterschappen, van een landschapsarchitect. “Die zei: zie duurzaamheid niet als de kers op de taart, maar als gist in het deeg. Dat is me bijgebleven.” Heike licht toe: “Gist bepaalt vanaf het begin hoe het deeg zich ontwikkelt. Zo werkt duurzaamheid ook: neem je het niet vanaf het begin mee in je project, dan kun je het er niet later alsnog even bij doen.”
Voor Martijn is dat exact waarom hij deze opleiding aanbeveelt. “De opleiding is pragmatisch, toepasbaar en heel herkenbaar voor de HWBP-praktijk. Je vergroot je netwerk, scherpt je blik en krijgt concrete handvatten om duurzaamheidskansen te verzilveren in je projecten.”
"Je vergroot je netwerk, scherpt je blik en krijgt concrete tools om kansen te verzilveren in je projecten."
Leerportaal
Ook een opleiding bij het HWBP volgen? Bekijk alle beschikbare opleidingen in het HWBP Leerportaal.