Leren, ontwikkelen en toepassen
Zes afgeronde innovatieprojecten
Innoveren loont binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Daarom investeren we tot en met 2050 ieder jaar gemiddeld 10 miljoen euro in kennisontwikkeling en innovaties. Zo kunnen we dijken sneller, goedkoper en slimmer versterken. Het gaat hierbij niet alleen om het ontwikkelen van nieuwe ideeën en technieken, maar vooral om het toepassen ervan in de praktijk. Juist daardoor bereiken we onze doelen. In 2025 zijn zes innovatieprojecten afgerond, waarvan we de resultaten graag delen.
Klei van Dichtbij op de Brede Groene Dijk
Waterschap Hunze en Aa’s heeft in het innovatieproject Klei van dichtbij op de Brede Groene Dijk bekeken of de 15 kilometer lange Dollard dijk als Brede Groene Dijk kan worden versterkt met lokaal gewonnen klei. Dit betekent dat grond uit de directe omgeving kan worden gebruikt. Dat maakt het proces eenvoudiger, kan veel geld besparen en zorgt voor minder hinder voor de omgeving omdat er minder transport nodig is en de CO₂-uitstoot afneemt.
Resultaat
Er is aangetoond dat lokaal gewonnen klei, bijvoorbeeld uit baggerspecie, kan worden gebruikt voor een sterke zeedijk. Waterschap Hunze en Aa’s en Ecoshape hebben een aanlegmethode ontwikkeld waarbij baggerspecie uit de haven van Delfzijl direct op de dijk wordt aangebracht en daar tot klei kan rijpen. Daardoor is veel minder landbouwgrond nodig voor aparte klei rijperijen, gaat het rijpen sneller en zijn er veel minder transportbewegingen nodig. Dat beperkt de overlast, verlaagt de CO₂-uitstoot en bespaart kosten. De resultaten worden al toegepast, onder andere in het project Onderzoek Erodeerbaarheid Klei en zullen worden gebruikt in de verkenning van de Dollarddijk, waar een groene zeedijk van lokaal gerijpte klei een belangrijk alternatief is.
Monitoring gras en klei
Grasbekleding op dijken blijkt beter bestand tegen golfslag dan we tot nu toe aannamen. Om hier meer kennis over te krijgen, onderzochten de waterschappen langs de Waddenzee, onder leiding van Waterschap Hunze en Aa’s, de stevigheid van bestaande en nieuwe gras- en kleibekleding op de zeedijk. Op vier locaties werden proefvakken aangelegd en gemonitord. Daarbij is gekeken naar de erosiebestendigheid van de bestaande grasmat ten en naar nieuwe gras- en kruidenmengsels die in 2018 zijn ingezaaid. Met wortelproeven en golfproeven is de sterkte van de dijkvegetatie onderzocht.
Resultaat
De proefvakken zijn ingezaaid met een standaard zaadmengsel en met soortenrijkere mengsels. Na vier jaar is getest hoe goed de bekleding bestand is tegen erosie. Er bleken geen duidelijke verschillen te zijn tussen de mengsels en het standaardmengsel: de erosiebestendigheid is vergelijkbaar. De soortenrijke mensgels dragen meer bij aan biodiversiteit. Beheerders kunnen de biodiversiteit nog toe laten nemen door het beheer aan te passen.
Versterkingsaanpak vanuit veiligheidsrendement
Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft met Deltares een veiligheidsrendementmethode ontwikkeld. Daarmee kan beter worden afgewogen waar, hoe en op welk moment een versterking het meest doelmatig is. Zo kan de ruimte die de overstromingskansbenadering biedt optimaal worden benut, doordat versterkingsopgaven over tijd, ruimte en verschillende faalmechanismen kunnen worden verdeeld.
Resultaat
De veiligheidsrendementmethode geeft inzicht in hoe de veiligheidsopgave zo effectief mogelijk kan worden opgelost, zodat dijken weer aan de norm voldoen. Waterschappen zijn er inmiddels actief mee aan de slag gegaan. De methode is nu landelijk toepasbaar voor de aanpak van de versterking van primaire waterkeringen en wordt gebruikt in verschillende projectfasen en programma’s. Daarmee kunnen veiligheidstekorten beter worden vertaald naar concrete opgaven en naar een kostenefficiënt versterkingsprogramma. Dit gebeurt op een transparante en objectieve manier. De methode vormt daarmee een belangrijke bouwsteen om het doel te bereiken om in 2050 alle dijken op orde te hebben. De benodigde hulpmiddelen zijn ontwikkeld en de toepasbaarheid is aangetoond in praktijkvoorbeelden.
Effect van kweldervegetatie op waterveiligheid
In de Waddenzee liggen veel dijken met kwelders ervoor. Een kwelder is een buitendijks gebied dat direct grenst aan de zee en vaak begroeid is met zeekweek, een blauwgrijze grassoort. Ook in de zuidwestelijke delta komen kwelders voor, alleen daar noemen we ze schorren. Om het golfdempende effect van kweldervegetatie te onderzoeken is in de Deltagoot een superstorm nagebootst.
Resultaat
Uit de proeven blijkt dat begroeide kwelders golven effectief dempen, zelfs bij extreme omstandigheden met golven tot 2,5 meter hoog. De golfperiode verandert daarbij niet. Ook wanneer de vegetatie gedeeltelijk is beschadigd, blijft het dempende effect aanwezig. Kwelders verminderen dus de golfbelasting op de dijk en leveren daarmee een bijdrage aan de waterkerende functie van de dijk. Tijdens de proeven is geen erosie waargenomen, noch in de kwelder, noch bij de overgang naar de dijk. Dat betekent dat bestaande steenzettingen aan de teen van de dijk, die inmiddels onder kweldersediment liggen, kunnen blijven liggen. Deze inzichten kunnen ertoe leiden dat dijken een dunnere kleibekleding nodig hebben, wat de kosten verlaagt. Er zijn twee rekenmethodes ontwikkeld: een eenvoudige methode voor een globale inschatting en een geavanceerde methode voor ontwerp- en toetsprocessen.
Waterveiligheidslandschappen
Hoe voorkom je dat je later spijt krijgt van keuzes over gebiedsinrichting en investeringen in waterveiligheid? Die vraag stond centraal in dit project. Er is onderzocht hoe koppelingen met andere sectoren beter in beeld kunnen komen, en hoe beslissingen kunnen bijdragen aan waterveiligheid op de lange termijn én aan maatschappelijke meerwaarde. Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft hiervoor een praktisch hulpmiddel ontwikkeld voor integrale gebiedsontwikkeling, waarin waterveiligheid een vaste plek krijgt.
Resultaat
De ontwikkelde methode is verder uitgewerkt en getest in de praktijk. Alle werkwijzen die zijn gericht op samenhang en flexibiliteit brengt Deltares samen in de Roadmap Duurzaam HWBP, waar ze worden verbonden met de resultaten van Mooi Nederland. Via het opleidingsprogramma van het HWBP komt er bovendien een masterclass over dit onderwerp, zodat de aanpak breed kan worden toegepast.
Samenwerken aan Kunstwerken
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft samen met andere waterschappen de totale versterkingsopgave van kunstwerken in kaart gebracht. Er is nu inzicht in de totale opgave, de onderliggende kenmerken van kunstwerken, de relatie met assetmanagement en nuttige hulpmiddelen en tips.
Resultaat
Dankzij dit project heeft de alliantie nu een goed overzicht van de kunstwerken opgave en succesvolle aanpakken. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat de opgave kleiner is dan eerder gedacht. Het beeld van eind 2025 is dat het om circa 200 kunstwerken gaat en een investering van circa 250 miljoen. De benodigde maatregelen verschillen sterk per locatie en type kunstwerk. Het is belangrijk om een goede verbinding te leggen met het assetmanagement van kunstwerken. Naast het goed in beeld brengen van de opgave zijn ook goede praktijkvoorbeelden verzameld en zijn hulpmiddelen ontwikkeld om beoordelingen te verbeteren.